Nhận diện khái niệm phim truyện -Thăm dò nghệ thuật phim truyện (bài 1,).

Bạn đang xem: Feature film là gì

Phim truyện – một thuật ngữ tưởng chừng như dễ hiểu, hiển nhiên về ngữ nghĩa, song nếu xét cho kỹ ở góc độ học thuật, hẳncó nhiều gợi mở các thức nhận có ích.Trước hết các bạn thử tìm về ngọn nguồn của khái niệm này.Phim truyện – theo như phương thức gọi trong điện ảnh hiện giờ là khái niệm đc ghép bởi hai từ Phim and Truyện. Từ Phim: chỉ điện ảnh-loại hình nghệ thuật thứ 7-mang ý nghĩa rõ nét cũng giống như tên gọi của một vật thể bất kể nào đó. Từ Truyện với ý nghĩa trừu tượng, khái quát vốn có nền tảng văn học, cần sử dụng để nói về các sáng tác (viết hoặc truyền miệng) ít nhiều đc hư cấu thành một câu chuyện có đầu có cuối.Như thế ở VN hai chữ Phim and Truyện với ý nghĩa trọn vẹn khác nhau đc ghép vào nhau nhằm nêu tên loại hình phim có hư cấu, có những diễn viên diễn xuất nhằm nhận ra với loại hình phim tài liệu hoặc hoạt hình.Thật khó mà biết đc đúng đắn, ở việt nam bao giờ thuật ngữ Phim truyện đc dùng. Qua một số tư liệu là những bài báo cũ (1) có thể nói một phương thức gần đúng rằng trước năm 1945 người việt nam đi xem phim thường gọi là đi xem chớp bóng hoặc chiếu bóng. Phim truyện có khi đc gọi là phim có đóng trò hoặc vở phim, kịch bản đc gọi là truyện phim, biên kịch đc gọi là người viết truyện phim, đạo diễn đc gọi là nhà dàn cảnh, diễn viên rất được gọi là minh tinh hay tài tử… Các danh từ thường đc gọi nói trên thường ít nhiều cho các bạn cảm nhận rằng trong mỗi thời kỳ phương thức định danh một sự vật có khác nhau and các khác nhau ấy ít nhiều có phản ánh and liên quan đến sự phát triển của một chuyên ngành.Nếu với khái niệm Phim truyện VN (dù đc du nhập từ Âu-Mỹ), có lẽ nó đc dựng thịnh hành vào thời kỳ muộn từ sau các năm 1940 trở đi. Trước đó, người việt nam cũng đã làm một số phim truyện như Trận phong ba, Cánh đồng ma, 1 chiều trên sông Cửu Long… song đa phần không gây đc tiếng vang trong thưởng thức and không tạo được đc trào lưu làm phim truyện. Các năm 50 thế kỷ XX trong vùng tạm chiếm ở cả hai miền chứa một số nghệ sĩ tự bỏ vốn hoặc đc những chủ hãng mời làm phim truyện như hộ gia đình nghệ sĩ Kim Chung, nghệ sĩ Phan Toại, Hãng phim Alpha ở Sài Gòn… Họ đã có rất nhiều một số thành công bé dại trong việc tạo được các bộ phim truyện đích thực, trọn vẹn do người việt nam chế tạo như các phim Kiếp hoa, Bến cũ… Trong thời điểm từ 1947 ở những chiến khu, điện ảnh phương thức mạng ra đời and chủ yếu làm phim tài liệu. Đến năm 1959 bộ phim truyện trước tiên của điện ảnh chế độ mới là Chung một dòng sông ra đời. Cùng năm, trường điện ảnh việt nam đc xây dựng and chiêu sinh khóa đạo diễn, diễn viên cho phim truyện trước tiên. Cũng từ cuối các năm 50 đầu các năm 60 thế kỷ XX trở đi phim truyện của những nước XHCN cũ đc chiếu nhiều trên màn ảnh miền Bắc. Các event kể trên có thể cho các bạn cảm nhận từ từ khái niệm phim truyện đó đi vào ngôn từ and văn bản chính thức của điện ảnh việt nam. Từ đầu các năm 60 thế kỷ XX trở đi khái niệm này làm nên thịnh hành cả trong thưởng thức, báo chí, phê bình cũng giống như chế tạo phim.Tuy vậy, dù đc dùng sớm hay muộn, khái niệm Phim truyện chỉ là danh từ đc việt nam hóa của một số loại hình phim trên xã hội mà các bạn cũng nên thăm dò nền tảng của nó.Trong điện ảnh Âu-Mỹ, phim truyện có ba phương thức gọi theo ngữ nghĩa tiếng Anh:- Feature Film: Chỉ loại phim dài giữ tiết mục chính yếu trong chương công chiếu phim.- Fiction Film: Chỉ loại phim hình dung, hư cấu nghệ thuật.- Story Film: Phim truyện.Trong ba khái niệm trên, thuật ngữ Fiction Film thường đc dựng thịnh hành hơn vì nó chỉ là bản chất nghĩa đen của khái niệm. Thuật ngữ Feature Film cũng chứa đựng cả loại phim tài liệu dài, thuật ngữ Story Film ít đc cần sử dụng hơn.Các bạn chứa một đối chiếu:Theo ngữ nghĩa tiếng Pháp:Feature Film – tương đương với: Film de Long Mộttrage (phim dài).Story Film and Fiction Film – tương đương với Film de Fiction (phim hư cấu).Một vài đối sánh tương quan ngắn ở phí a trên cũng đủ để các bạn bảo rằng khái niệm Phim truyện ở VN cũng đã nêu lên đc khá đầy đủ bản chất ngữ nghĩa ngắn gọn của loại phim có hình dung, hư cấu, có đặc biệt kể chuyện. Tuy vậy các bạn cũng cảm nhận đc, từ Truyện dù bao hàm gần đủ ngữ nghĩa khái niệm vẫn chưa bao quát hết nổi trội của loại phim này – đấy là đặc biệt hư cấu, hình dung vốn mang nghĩa rộng hơn đặc biệt kể chuyện. Như thế bản chất phim truyện là loại phim chứa đựng đặc trưng kể chuyện (vốn có cả các chuyện có thật, khụng hư cấu) and đặc trưng gợi tả bằng hư cấu hình dung. Chẳng hạn đấy là loại phim truyện giàu chất thơ – ít tính truyện nhưng vẫn là phim truyện, hoặc loại phim triết lý hay luận đề… phim siêu thực giàu sự gợi tả hơn là đặc biệt dựa vào việc kể lại tuần tự diễn biến truyện.Quan sát điện ảnh xã hội, dự chỉ ở mức sơ lược, các bạn cũng có thể cảm nhận khá rỏ từ khi ra đời tới nay, phim truyện luôn luôn chủ yếu đi theo hai đặc biệt nói trên. Nói gộp lại, có thể cho rằng: Phim truyện là loại hình sáng tác cần sử dụng bề ngoài kể chuyện, gợi tả bằng hư cấu hình dung qua phương tiện truyền tải là ngôn ngữ điện ảnh tổng hợp.Nắm vững 2 đặc biệt đặc trưng nêu trên, người thưởng thức cũng giống như người làm phim có thể hiểu sâu hơn bộ phim mà mình sắp xem hoặc sắp làm. Bộ phim ấy có thể thuộc loại nào: Loại thuần tuý kể chuyện (chuyện thật hoặc chuyện hư cấu) hay loại gợi tả, hoặc vừa kể chuyện vừa gợi tả. Nếu là loại kể chuyện, dĩ nhiên nó sẽ bị có tình tiết rõ rệt, nó khai thác sâu vào diễn biến truyện theo cấu trúc nhân – quả là chính để đưa tới khán giả một câu chuyện có đầu có cuối. Nếu là loại gợi tả, phim sẽ chủ yếu cần sử dụng ngôn ngữ điện ảnh để tạo ra các khoảnh khắc, các điểm nhấn đặc điểm đc sắp đặt với những thủ pháp nghệ thuật hoặc kỹ xảo theo định hướng tư tưởng hay xúc cảm nào đó (có tình tiết hết sức dễ chơi hoặc phi cổ điển). Nếu phim là sự kết hợp cả hai đặc biệt thì nó sẽ bị cho cảm nhận nhân tố truyện kết hợp cùng với tất cả nhân tố gợi tả.Các phân định ở phí a trên có tính tương đối. Tuy rằng trước đây (and trong một số dòng phim hành động Mỹ hoặc Hồng Công… hiện giờ) Xu thế kể truyện vẫn chiếm điểm mạnh hơn. Gần đây Xu thế kết hợp 2 đặc biệt kể chuyện and gợi tả đó hình thành đường nét đặc biệt rất thành công ở một số nghệ sĩ hoặc một số tác phẩm như trong những phim: Cao lương đỏ, Đốn lồng treo cao của Trương Nghệ Mưu (Thu Cúc đi kiện của Trương Nghệ Mưu lại là phim kể chuyện), Ba mùa của Tony Bùi, Bản danh sách của Schindler của S.Spielberg, Cuộc đời tươi xinh của Bellini, Dương cầm của J.Campion… Bản chất đó là Xu thế đã có lần thành công ở một số đạo diễn bom tấn tuy chưa đạt đến độ hoàn chỉnh như: L.Bunuel, I.Bergman, A.Tarcụvski, A.Kurosawa… (ngoại trừ Chiến hạm Pachômkin của S.Eisenstein).Về Xu thế gợi tả: Có thể cảm nhận Xu thế này từng cũng trở nên các phong trào to như Chủ nghĩa siêu thực trong điện ảnh Tây Âu các năm 1920-1930 (đặc điểm là Pháp), Chủ nghĩa bộc lộ Đức (các năm 1920) hoặc một số phim thuộc dòng phim Hậu hiện đại với đặc biệt tác giả tự bộc lộ các năm 1950, 1960, 1970… Ngày nay, Xu thế này chỉ tồn tại lẻ tẻ trong một số phim, một số sáng tác (như phim Mùi đu đủ xanh của Trần Anh Hùng) có lẽ bởi nó là loại phim trừu tượng ít tính đại chúng, nó mang tính thực nghiệm, tìm tòi mỹ học hơn là dòng điện ảnh thị trường and phổ thông vốn kẻ thống trị màn bạc.Tuy có các phân định tương đối về các đặc biệt đặc trưng nói trên tuy vậy với phim truyện núi chung, cái đích mà nó từ xưa tới nay luôn vươn tới vẫn là chân, thiện, mỹ, vẫn là đảm trách những chức năng: phản ánh hiện thực, bồi đắp tư tưởng – cảm tình, mỹ thuật and giải trí… cho quần chúng. Do đó dù là làm phim theo Xu thế nào thì phim truyện vẫn phải đạt tới mức những tiêu chuẩn and chức năng nói trên. Một bộ phim truyện đc gọi là hay vẫn cần là mê hoặc (thu hút người xem) and xinh, mới mẻ (cả về content and bề ngoài, theo nghĩa mỹ học của 2 từ này). Mặt khác phim phải đảm bảo an toàn chất lượng, kỹ thuật của công nghệ chế tạo. Đó vẫn luôn là các tiêu chuẩn phức tạp của sáng tác phim truyện nói riêng and điện ảnh nói tóm lại từ ngày điện ảnh ra đời đến nay.Nếu với phim truyện, còn 2 thuộc tính khác đáng để ý – hầu như do thời buổi and khán giả yên cầu nó làm tròn đấy là tính tư tưởng and tính giải trí. Cả hai thuộc tính này của phim truyện đều nhằm tới khán giả (chứ không phải bản thân người làm phim, mặc dù họ là người tạo được chúng). Nhìn lại lịch sử điện ảnh xã hội trên nét to các bạn đều cảm nhận 2 thuộc tính trên chi phối khá lớn mạnh đến sự phát triển and thăng trầm của phim truyện. Ngay từ khi điện ảnh mới ra đời nó đó đc những nhà buôn bán coi là phương tiện hữu hiệu để “mua vui” cho khán giả. Có những lúc điện ảnh rất được gọi là “trò vui chợ dân sinh”.

Xem thêm: Gia Đình Là Số 1 " Phần 2 Bản Việt, Gia Đình Là Số 1 (Phần 2)

Từ từ những trò vui đú chuyển vào rạp to cứu người ta có các phút đc cười đc khóc, đc chiêm ngưỡng chuyện lạ đó đây, chuyện thật, chuyện viễn tưởng hay mộng mơ, thậm chí đc quên đi cuộc đời thực vốn còn nhiều ưu tư đau đớn… Chỉ từ khoảng trước đến sau chiến tranh xã hội thứ nhất, phim truyện nói riêng and điện ảnh nói tóm lại mới thực sự làm nên như 1 công cụ tư tưởng (lân cận việc mua vui giải trí) để truyền bá những vấn đề thế giới – nhân sinh – thời buổi. Thời kỳ đó đã có mặt những bộ phim dài đề cập nghiêm túc đến những vấn đề của con người như Sự ra đời của một non sông (1914), Không dung thứ (1916 – đạo diễn Mỹ D.W.Griffith), Ingeborg Holin (1913 – đạo diễn Thuỵ Điển V.Sjostrom);Các người khốn khổ, Cạm bẫy, Germinal (1913-1914, đạo diễn Pháp Capelani)… Các phim như thế đều đào sâu vào xã hội hiện thực để truyền đạt một phương thức nghệ thuật các điều quan thiết đến thế giới and thời buổi như vấn đề chiến tranh and hoà bình, ách áp bức bất công, nạn nghèo nàn,… tràn đầy chủ nghĩa nhân đạo cao cả. Song song với thời điểm, phim truyện ngày càng lớn mạnh hơn trong việc diễn tả các tư tưởng cảm tình khác nhau của các non sông, hoàn cảnh thế giới khác nhau nhưng đều có điểm giống nhau là hướng về chủ nghĩa hiện thực, chủ nghĩa nhân văn and các giá thành tiến bộ. Mặc dù vậy, nhiều khi phim truyện ở nước này nước khác, ở dòng phim hoặc ở tác giả này kia đã có rất nhiều các chệch choạc, thậm chí lầm lẫn trong vấn đề diễn tả tư tưởng – đặc điểm là dòng phim Giao hàng những chế độ phát xít Đức, ý, Nhật trước đây hoặc tuyên truyền cho bộ máy độc tài chuyên chế ở một số nước mấy chục năm qua. Điều ấy cũng không có gì lạ bởi điện ảnh là công cụ khá hữu hiệu cho việc quảng cáo truyền thông (đặc điểm là vào thời kỳ mà truyền hình chưa ra đời hoặc chưa phát triển). Sự tiến bộ của điện ảnh cần phải đi liền với sự tiến bộ về tư tưởng tinh thần mà nó diễn tả. Do đó nó không đc lãng quên hoặc làm chệch lạc đặc tính diễn tả tư tưởng lân cận đặc tính là phương tiện giải trí của phần đông quần chúng. Nó không chỉ là kể chuyện “mua vui” mà còn là kể chuyện nhằm đánh thức and chú ý – bên dưới mỗi chuyện mà nó kể tả cần là thú vui, nỗi buồn, lương tâm and linh hồn sống của nhân loại. Mỗi tư tưởng mà phim truyện diễn tả cần là sự lay động bằng những biểu tượng nghệ thuật nghe nhìn có sức truyền cảm lớn mạnh. Tư tưởng mà phim truyện truyền tải không cần là bản thông điệp – thông tin thuần tuý như của những loại hình quảng cáo truyền thông mà cần là “hồn tư tưởng”, là chất gây men say lòng khán giả. Nói phương thức khác nó cần là tư tưởng của biểu tượng and xúc cảm, từ biểu tượng and xúc cảm mà toát lên, bỗng nhiên như hương hoa đất trời. Nó cần là loại tư tưởng đặc điểm theo nghĩa rộng thuộc xã hội tâm hồn trí tuệ, cảm tình của con người. Chính bởi vậy, so với phim truyện, đặc tính mỹ thuật nghe – nhìn đc tập trung ở mức cao nhất nếu như với nhiều loại hình nghe – nhìn khác. Chẳng thế mà người ta thường nói: đi xem phim không phải để nghe thuyết giảng hoặc tìm tin tức, đi xem phim là một nụ cười thanh tao sẽ được chìm trong các câu chuyện, các số phận, các cuộc đời, các hình ảnh and âm lượng đẹp tươi lay động tâm can; and khi ra về chứa một đồ gì đó hay and xinh lắng đọng lại. Đồ gì đó – có thể không rõ nét – đây là tư tưởng – theo nghĩa rộng của từ này – chứ không hẳn là một chủ đề, một ý nghĩa vắn tắt nào đó. Các bộ phim to, các nghệ sĩ điện ảnh to thường đưa tới cho khán giả các xúc cảm to, các điểm nhấn lạ thường, các điều kỷ niệm. Làm đc điều này, phim truyện mới thật sự thi công đúng chức năng của nó, đặc biệt là trong thời buổi bùng nổ thông tin ngày nay. Ngày nay, nếu muốn search tư tưởng ở dạng thông tin, ở các kiến giải hoàn toàn tỉ mỉ, lôgich thuần lý thì khán giả dễ dàng có đc chúng qua sách, báo, ti vi, radio, Internet. Vài suy nghĩ mở rộng ở phí a trên cũng là để nhận diện rõ hơn đặc biệt đặc trưng của điện ảnh trong bối cảnh thế gới hoá and nở rộ bừng phát của cục bộ những loại hình văn hoá Giao hàng đại chúng ngày nay. Trong hoàn cảnh đó, để giữ đc vai trò của tôi, phim truyện hẳn phải khai thác tối đa cái sức khỏe mỹ thuật (mà đặc biệt kể, tả bằng ngôn ngữ điện ảnh tổng hợp là hạt nhân), qua đó chinh phục trái tim and khối óc của quảng đại khán giả.Hai đặc biệt: truyền đạt tư tưởng and giải trí của phim truyện vốn tồn tại hơn trăm năm qua trong ngành nghề điện ảnh nói tóm lại and phim truyện nói riêng, cho đến nay vẫn vừa song hành thúc đẩy vừa liên quan lẫn nhau. Thậm chí đã and đang có hẳn các dòng phim chuyên Giao hàng giải trí (như phim hành động Mỹ hoặc Hồng Cụng…) and các dòng, các tác giả chuyên loại phim tư tưởng. Nếu với điện ảnh VN, do nổi trội lịch sử của non sông mấy chục năm qua, điện ảnh vốn là phương tiện tham gia vào công cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc and thành lập thế giới mới, vì vậy có thể nói đấy là một nền điện ảnh tư tưởng phương thức mạng. Ngày nay trong thời kỳ nâng cao hội nhập, điện ảnh VN một mặt vẫn có tác dụng tuyên truyền, nâng cấp dân trí, giáo dục văn hoá tư tưởng theo đường lối của Đảng, mặt khác đã mở rộng sang những chức năng khác như giải trí, mỹ thuật. Dù có các nổi trội mới and yên cầu mới của thời buổi, nhưng các người làm phim nếu bám sát những đặc biệt đặc trưng của điện ảnh nói tóm lại and phim truyện nói riêng vẫn trọn vẹn có thể sáng tạo được các bộ phim hay – xinh in dấu ấn thời buổi như trong quá khứ chiến tranh phương thức mạng đó từng có . Mặt khác sự thuận lợi của thời kỳ mới trọn vẹn là thời cơ cho các nhà sáng tác mở rộng diện đề tài, vấn đề, mở rộng phương tiện diễn tả của ngôn ngữ mỹ thuật nghe – nhìn song song với kỹ thuật mới để sản sinh ra các bộ phim vừa lòng nhu cầu mới của khán giả nội địa and toàn nước ngoài. Điều đáng mừng là trong hơn 15 năm nâng cao vừa qua, các bạn đã có rất nhiều một số phim như thế.Trên đó là mấy đường nét chính của hình hài phim truyện. Các mục sau sẽ phần nào tiếp tục đề cập đến các nhân tố quan thiết trong thực chất của phim truyện…________________1. Tạp chí Điện ảnh ngày nay số 3 (1992), số 5 (1993), số 1 (1994).Hai nền văn hóa truyền thống khác nhau, do sự sai biệt giữa chúng, có thể phát sinh sự xung đột văn hóa truyền thống. Về điểm đó, có ba khả năng xảy ra: 1. Chinh phục: Thành viên của nền văn hóa truyền thống A xem thành viên của nền văn hóa truyền thống B không cần là con người đôi lúc, and định nghĩa họ là “người dã man” – núi theo từ nguyên, tức là loài sinh vật chưa chắc chắn nói, vì vậy họ đã không còn đc xem như loài người, hoặc cùng lắm chỉ có thể xem như loài người hạ đẳng. Theo đó, có hai hậu quả phát sinh:Giáo hóa: Thành viên của nền văn hóa truyền thống A dựa theo mô thức của nền văn hóa truyền thống A mà cải tạo nền văn hóa truyền thống B.Diệt trừ: Đó đây là phương thức thức mà nền văn hóa truyền thống Âu châu đối xử với nền văn hóa truyền thống Mỹ châu and nền văn hóa truyền thống Phi châu.2. Tước đoạt văn hoá: Thành viên của nền văn hóa truyền thống A coi thành viên của nền văn hóa truyền thống B là một thứ học trò ngu muội,Trích: vanhoanghethuat.org.vn